Schuldenproblematiek als gevolg van de mobiele telefonie

U zult zich wellicht afvragen in hoeverre de titel van dit schrijven is afgeleid van de jaarlijks terugkerende muziekevenementen welke tegenwoordig worden georganiseerd. Bij zo’n spektakel worden veelal jonge mensen opgeroepen en aangemoedigd tot saamhorigheid door zich te hullen in (u raadt het al) een rode uitdossing, geheel in de voorgeschreven stijl van de organisatoren. Uit de forse toegangsprijs, welke varieert van € 59,- tot € 149,-, blijkt dat men kennelijk bereid is om diep in de buidel te tasten om mee te kunnen doen met de laatste rage. Met het toenemend gebruik van mobiele telefonie, en de bijbehorende hoge kosten, lijkt het ook die kant op te gaan. Deze kosten hebben in een toenemend aantal gevallen al geleid tot achterstanden in betaling en aanzienlijk ‘rood staan.’

De omvang van dit probleem werd mij duidelijk gedurende de voorlichtingslessen aan middelbare scholieren op het VMBO en HAVO/Atheneum in Barendrecht. De Gemeente Barendrecht verzorgde in het voorjaar van 2007 in samenwerking met Stichting Modus Vivendi tientallen voorlichtingslessen aan middelbare scholieren met als uitgangspunt “praten over schulden.” Ik heb mogen ervaren dat de toenemende mogelijkheden op het gebied van telecommunicatie voor veel jongeren als muziek in de oren klinkt, maar er nauwelijks wordt stilgestaan bij het feit het gebruik ervan en met name de aanvullende diensten, kan leiden tot substantieel hogere kosten dan wel het toenemend gebruik ervan.

Het meest opmerkelijke dat mij is bijgebleven, is dat veel jongeren kennelijk het gebruik van mobiele telefonie in eerste instantie niet aanmerkten als één van de veelvoorkomende oorzaken van schulden. Zaken zoals het afsluiten van leningen, het kopen op afbetaling en aanschaf van merkkleding, werden echter wel een stipnotering in de “top tien meest bekende oorzaken van schulden” toegekend. Verbazingwekkend waren enkele stellingen van sommige leerlingen dat een telefoonrekening van € 150,- tot € 200,- per maand niet ondenkbaar en normaal was. Ook het € 1,30 kostende weerbericht per SMS, alsook de berichtendienst die tegen betaling van € 0,80 per doelpunt van het duel Ajax-Feijenoord verslaat, werd niet als buitensporig ervaren.

Het probleem bleek echter vooral te zitten in het feit dat veel leerlingen niet wisten hoe ze deze diensten uit konden schakelen. Mijn uitleg van de mogelijkheid tot het uitschakelen van de overenthousiaste berichtendiensten kwam overigens wel als (op)geroepen. Deze kosten‘-verlichtende’ uitleg was voor de jeugdige toehoorders alsnog aanleiding om een actieve deelname aan de les te verkiezen boven het ‘onderuit zitten’ op de stoel. Deze gespreksmaterie bleek voor de jongeren in de leeftijd van 14 tot 16 jaar nogal gevoelig te liggen. Want stel je voor wat de anderen van je denken als je een wijze opmerking maakt of serieus naar een oplossing voor het schuldprobleem op zoek wilt gaan…

Dat schuldproblematiek niet bij alle jongeren speelt, werd me duidelijk tijdens een andere les. “Meneer, kan ik het beste bezuinigen op rode of witte diesel?” Deze vraag ging vooraf aan de meest geordende en drukst bezochte les gedurende de gehele campagne. Op die ochtend bracht ik een bezoek aan een VMBO-school voor land- en tuinbouw en autotechnieken in Barendrecht. Deze groep scholieren hebben een bijzondere indruk op mij achtergelaten. Op deze school werd de schuldproblematiek onder jongeren eigenlijk nauwelijks herkend. Dit kwam op een bijzondere wijze tot uitdrukking doordat deze jonge aanhangers van noeste arbeid één dag in de week met hun zelf bekostigde tractor naar school kwamen. Dit was dan ook de verklaring voor de forse omvang van de parkeerplaatsen aan de ingang van de school. Het unanieme credo van deze zeer betrokken scholieren was dan ook; “om een goede tractor te kunnen kopen, moet je vroeg uit bed en hard werken.” Voor hen was het aangaan van schulden niet aan de orde en een mobiele telefoon een soort veredelde ‘27 MC bakkie.’Uiteindelijk eindigde deze les met mijn vraag wat het verschil was tussen rode en witte diesel, waardoor mij die ochtend ook weer wat nieuws was bijgebracht.

Met scholieren een gesprek aangaan over schulden (en in het bijzonder bij telefoonmaatschappijen), heeft mij doen beseffen dat dit steeds serieuzer wordende probleem nog onvoldoende leeft bij middelbare scholieren. De leerlingen leken geen besef te hebben over de grootte van het probleem en de financiële gevolgen ervan. De meeste leerlingen konden de oorzaken en eventuele oplossingen niet benoemen. Het inzetten van de internetmogelijkheden om scholieren beter te kunnen bereiken zodat ze problemen eerder erkennen en zelf kunnen voorkomen is een volgende stap die al enige tijd door sommige instanties wordt ondernomen. Zo probeert het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) via www.nibudjong.nl jongeren oplossingen aan te reiken om met schulden om te gaan en hen bewust te maken van de gevolgen ervan. Verder biedt zij in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) jongeren de website www.zelfjeschuldenregelen.nl aan waarop de bezoeker aan de hand van een persoonlijk stappenplan naar een oplossing voor zijn of haar schulden op zoek kan gaan. Ook op de website van het Ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid www.jongerenloket.szw.nl kunnen jongeren terecht voor hulp.

Een voorbeeld van het inzetten van één van nieuwste manieren om jongeren te helpen stond in het dagblad Trouw op 14 december 2007. In een kort artikel stond dat één van de bekendste incassokantoren van Nederland een chatbox heeft opgezet waarmee professionals met jongeren over schulden kunnen praten. Uit onderzoek heeft het kantoor kunnen opmaken dat steeds meer jongeren hun schulden niet op tijd afbetalen. Jongeren komen vaker dan anderen in financiële problemen, stelt het incassobureau. De gemiddelde schuld van jongeren tussen 18 en 25 jaar zou in 2007 een recordhoogte van € 430,- hebben bereikt. Volgens een woordvoerder van het incassokantoor is de toename van schulden onder jongeren zorgwekkend: "Ik denk dat het aantal jongeren met schulden de komende jaren alleen nog maar zal toenemen." Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting juicht het initiatief toe, maar gelooft niet dat het probleem onder jongeren erdoor wordt opgelost. Jongeren mijden dit soort initiatieven juist, aldus een woordvoerder.

Onder verwijzing naar de titel van dit korte schrijven, ben ik steeds meer tot het besef gekomen dat de kleur rood een uiteenlopende gevoelsinhoud kan hebben. Het inzetten van nieuwe middelen om met jongeren over de oorzaken en gevolgen van schulden te praten lijkt mij enerzijds een goed initiatief om jongeren te bereiken. Anderzijds dient men ervoor te waken dat het niet te ver wordt doorgevoerd. Op acties als: “Wij helpen u met uw schulden; SMS het woord ‘SCHULD’ naar..,” zit hopelijk niemand op te wachten!

V.T. Raats

Het aantal jongeren met schulden stijgt en steeds meer jongeren doen een beroep op schuldhulpverlening. Uit onderzoek van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid blijkt dat 16% van de jongeren onder de 25 jaar problematische schulden heeft. De belangrijkste achtergrond van het ontstaan van schulden bij jongeren is, volgens onderzoek van SoZaWe Rotterdam, onwetendheid en onkunde (72%). Het is daarom van groot belang jongeren bewust te maken van de problematische situatie van schulden. Voorlichting aan jongeren speelt hierin een grote rol. Stichting Modus Vivendi heeft een speciale les ontwikkeld voor middelbare scholen.

Op diesel wordt accijns geheven. Er worden twee tarieven gehanteerd. Voor wegtransport geldt een hoger tarief dan voor landbouwwerktuigen (tractoren). Diesel voor landbouwwerktuigen mag dan ook niet in een personenauto gebruikt worden omdat het Rijk dan accijnsinkomsten misloopt. Om onderscheid te kunnen maken tussen beide accijnsgroepen wordt een rode kleurstof aan de goedkopere diesel toegevoegd.