(On)mogelijkheden in de bestrijding van hoge incassokosten


Inleiding

De laatste tijd hebben verschillende media aandacht geschonken aan het feit dat incassobureaus te hoge incassokosten in rekening brengen. Zo berichtte het Parool (1) op 14 februari 2009 dat met name energiebedrijven hierin het voortouw nemen, vanwege de machtspositie om schuldenaren te kunnen afsluiten.  Elsevier (2)  en de Volkskrant (3) vermelden op 10 november 2008 dat Nederlanders jaarlijks minimaal 130 miljoen euro te veel aan incassokosten betalen en dat de Sociaal Raadslieden (LOSR) (4) pleiten voor ingrijpen van de overheid. De LOSR bracht kort daarvoor namelijk een rapport (5) uit over misstanden in de incassopraktijk: ‘Incassokosten, een bron van ergernis!
In dit artikel zal daarom eerst aandacht worden besteed aan de huidige incassopraktijk, waarbij in het kort wordt stilgestaan bij de conclusies uit het genoemde rapport van de LOSR. Vervolgens zal besproken worden welke (wettelijke) middelen aangewend kunnen worden om de incassokosten in te perken, wat nader zal worden toegespitst op de schuldsaneringspraktijk.

Huidige incassopraktijk

Nederland telt ongeveer 800 incassobureaus, waarvan er zo’n 30 zijn aangesloten bij een branchevereniging, de Nederlandse Vereniging van Incasso-ondernemingen (NVI). Deze kleine groep ondernemingen hebben een marktaandeel van ongeveer driekwart van de incassomarkt en zijn daarom zeer grote spelers binnen deze branche. Omdat zij tot de NVI behoren, brengen zij nog eens € 25,00 aan registratiekosten in rekening, bovenop de ‘gewone’ incassokosten. De voorzitter van de NVI licht toe dat dit bedrag juist een middel is om zaken langer in het incassotraject te kunnen houden en dat een gang naar de rechter om die reden uitgesteld kan worden.
De Nederlandse Vereniging van Rechtspraak (NVVR) heeft een richtlijn met tarieven over de maximale hoogte van publicatiekosten opgesteld (genaamd: Voorwerk II) (6).  Zo kan bij een vordering tot € 250.00 maximaal € 37.00 (exclusief BTW) aan incassokosten in rekening gebracht worden (ofwel 15 % van de vordering). Kantonrechters hanteren deze richtlijn bij geschillen (zie voor de tabel onderaan het artikel). Incassokantoren houden zich echter veelal niet aan deze richtlijn, temeer omdat het hier slechts om aanbevelingen gaat en niet om een wettelijke regeling. De NVI vindt dat de tarieven in de richtlijn te laag zijn om kwaliteit te leveren; er moet tenslotte ook geld verdiend worden, aldus voorzitter Creemers in de Volkskrant van 10 november 2008.

Rapport ‘Incassokosten, een bron van ergernis!’

In november 2008 heeft de LOSR een rapport uitgebracht (zie noot 5) over de misstanden ten aanzien van incassokosten en de LOSR concludeert tenslotte dat de overheid moet ingrijpen door regulatie van deze kosten. Enkele punten, die genoemd worden, zijn onder andere dat de incassokosten te hoog zijn, dat de richtlijn over de maximale hoogte van de incassokosten in de praktijk niet wordt gevolgd, en dat schuldeiser en incassokantoor beide incassokosten in rekening brengen.   
De belangrijkste conclusie is wel dat marktwerking ten aanzien van incassokosten volgens de LOSR feitelijk niet mogelijk is, omdat de incassokosten niet in rekening worden gebracht bij de opdrachtgever, maar bij schuldenaar zelf. De enige, die zou kunnen opstaan tegen deze (te) hoge incassokosten is dus schuldenaar zelf, die dan de gang naar de rechter zou moeten maken. Het enige middel om de incassokosten te verlagen (althans te reguleren) is volgens de LOSR het vastleggen van wettelijke maximumtarieven in de wet.

Wettelijke regels voor incassokosten?

A. Het ontbreken van een wet
Zoals zojuist besproken is, bestaat er een richtlijn (Voorwerk II), welke door kantonrechters wordt gevolgd ten aanzien van het bepalen van de hoogte van de incassokosten. Indien een schuldenaar de gang naar de rechter echter níet maakt om de incassokosten in te perken, is hij feitelijk vogelvrij verklaard, omdat veel incassokantoren zich niet houden aan deze richtlijn. Het betreft hier immers slechts een aanbeveling en geen wetgeving. Daarom heeft de Tweede Kamer de discussie over de incassokosten weer aangezwengeld, omdat er op dit moment geen afdoende bescherming is voor de schuldenaar tegen incassokantoren.

B. Standpunt Minister
In een brief aan de Tweede Kamer van 2 april 2007 draagt minister Ernst Hirsch Ballin van Justitie enkele oplossingen aan voor de strijd tegen onredelijk hoge incassokosten, nadat hierover gediscussiëerd is in de Tweede Kamer:
-  Bedrijven kunnen bijvoorbeeld in hun algemene voorwaarden opnemen dat de incassokos-ten niet boven een redelijk vastgesteld bedrag mogen komen.
- Verder stelt hij voor dat bedrijven alleen in zee moeten gaan met incassokantoren, die zich aan de spelregels houden. Bedrijven moeten zich kritischer opstellen, voordat zij een vordering uit handen geven aan een incassokantoor.
-  Daarnaast moet de problematiek onder de aandacht van de Consumentenautoriteit worden gebracht in het kader van de richtlijn oneerlijke handelspraktijken.
Uit bovenstaande blijkt wel dat schuldenaren dus nog onvoldoende beschermd worden tegen te hoge incassokosten; de minister legt de verantwoordelijkheid bij de bedrijven, terwijl schuldenaren nu juist tegen deze bedrijven beschermd moeten worden!

C. Standpunt Tweede Kamer
In 2008 heeft een meerderheid in de Tweede Kamer (CDA, PvdA en SP) gesteld dat de incassobranche nader gereguleerd dient te worden om de incassokosten transparanter te maken. Minister Ernst Hirsch Ballin heeft daarop toegezegd in 2009 met een wetsvoorstel te zullen komen. De SP wil bijvoorbeeld dat de incassokosten niet hoger mogen zijn dan 15 % van het verschuldigde bedrag, en dat het verschuldigde bedrag niet vaker dan een keer met incassokosten moet worden verhoogd (7).  De PvdA vindt dat de NVVR-richtlijn gehanteerd moet worden, wat eveneens neerkomt op een maximum van 15 % aan incassokosten. Het CDA noemt geen maximum, maar vindt wel dat de incassokosten redelijk moeten zijn. Totdat het nog te lanceren wetsvoorstel (wellicht met aanpassingen) wordt aangenomen door de Tweede Kamer, zal een schuldenaar dus nog steeds te maken kunnen krijgen met hoge niet-transparante incassokosten.

Incassokosten en de WSNP

Zodra een schuldenaar in de WSNP (Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen, onderdeel van de Faillissementswet) belandt, kunnen crediteuren (en dus ook incassokantoren!) hun vordering indienen bij de bewindvoerder van de schuldenaar. Hoe dient binnen schuldsaneringsregelingen te worden omgegaan met vorderingen, waarin hoge incassokosten zijn verwerkt?

A.  Wat kan de bewindvoerder doen?
Mijns inziens dient een bewindvoerder bij de verificatie van een vordering in ieder geval kritisch te kijken naar de opbouw van de incassokosten. Hierbij kan hij gebruik maken van de tabel van de NVVR-Richtlijn (zoals reeds besproken is). Indien de incassokosten dan te hoog blijken te zijn, dient de bewindvoerder in overweging te nemen om slechts de hoofdsom te erkennnen, vermeerderd met de incassokosten conform deze tabel. Bij buitensporige incassokosten heeft de bewindvoerder mijns inziens dus de taak om in te grijpen, door slechts die incassokosten te erkennen, welke ook in de richtlijn vermeld staan.

B.  Wat kan de wetgever doen?
Naast het feit dat de bewindvoerder assertiever dient op te treden ten aanzien van vorderingen met hoge incassokosten, dient de wetgever naar mijn mening na te denken over een wetsartikel in de Faillissementswet, waarin wordt besproken hoe (en vooral: tot welke hoogte) zulke vorderingen erkend dienen te worden. Hiermee wordt voorkomen dat, indien de bewindvoerder de staffeltabel hanteert, een incassokantoor zich verweert door te zeggen dat de richtlijn geen wetgeving, maar een aanbeveling is.
In ieder geval is het eerst wachten op het wetsvoorstel van minister Hirsch Ballin, wat in 2009 wordt verwacht. Wellicht wordt in dit wetsvoorstel en de later aan te nemen wet al een afdoende model neergelegd, wat recht doet aan de transparantie en eenduidigheid van de incassokosten en waaraan alle incassokantoren zich zullen moeten houden. Regulatie is feitelijk de enige manier om de schuldenaar tegen explosieve groei van deze kosten te beschermen. Ook heeft de bewindvoerder dan een wettelijke regeling achter zich staan om te kunnen beoordelen of de hoogte van incassovorderingen redelijk is.

Scholing bewindvoerders

Het is in ieder geval zaak dat de huidige richtlijn (en mogelijk toekomstige wetgeving) ten aanzien van de incassokosten goed onder de aandacht van WSNP-bewindvoerders wordt gebracht. Als bewindvoerders namelijk niet (of onvoldoende) op de hoogte zijn van de huidige richtlijn worden vorderingen met te hoge incassokosten onnodig erkend.  Bewustwording bij bewindvoerders kan onder andere bereikt worden door bijscholing op dit gebied. Dit kan bijvoorbeeld door een cursusavond te beleggen met als onderwerp: ‘Hoe gaan we als bewindvoerders om met de beoordeling van de incassokosten?’, waarbij de richtlijn en de staffeltabel nader kunnen worden toegelicht, en de huidige ontwikkelingen met de toekomstige wetgeving kunnen worden besproken. Zo kunnen bewindvoerders beter anticiperen op de opbouw van incassokosten bij ingediende vorderingen.

Bijlage: de staffeltabel voor incassokosten

1 Incassobureaus plukken u kaal
2 http://www.elsevier.nl/web/Artikel.htm?contentid=211273
3 Schuldenaars betalen 130 miljoen euro te veel
4 Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden.
5 http://www.rijnstad.nl/content/files/GRP1/Incassokosten_een_bron_van_ergernis!.pdf
6 Liquidatietarieven rechtbank sector kanton (staffel welke door de kantonrechter wordt gehanteerd). Betreffende rapport:

http://www.verenigingvoorrechtspraak.nl/nl-NL/Content.aspx?type=publication&id=18
7 http://www.depers.nl/binnenland/259949/SP-maximum-aan-incassokosten.html