Introductie
Hoe vinden onderzoeksresultaten hun weg naar de mensen? De afgelopen zomer is gebleken dat het parafraseren van wetenschappelijk onderzoek een weg is die is geplaveid met valkuilen. Op basis van epidemiologisch onderzoek concludeerden  Duits-Britse  onderzoekers dat er,  na correctie voor socio-economische factoren zoals opleiding of inkomen, een positieve associatie was tussen schulden en overgewicht en dat op grond daarvaan de schuldensituatie van een persoon ook betrokken moest worden in gezondheidsonderzoek. Het onderzoek trok nogal wat aandacht en dit leidde tot mediakoppen als: “Kredietcrisis leidt tot overgewicht”, “Dik lijf is vaak platzak” of “Mensen met schulden hebben vaker overgewicht”.
En is dat zo?

Het onderzoek
Het gerefereerde onderzoek voerde een aantal vergelijkende tests uit op een groep mensen met schuldenproblematiek en een groep representatieve mensen die in een telefonsiche enquete bevraagd waren op een aantal zaken. Uit het onderzoek kwam naar voren dat binnen de groep mensen met schuldenproblematiek significant vaker sprake was van overgewicht (56% vs. 44%) en van obesitas (25% vs. 11%). De berekende odds-ratio varieerde van 1.97 voor overgewicht en 2.56 voor obesitas.

Interpretatie
Het bovenstaande onderzoek geeft een melding van het feit dat er een positieve associatie is tussen schulden en overgewicht. Daarbij zijn twee relevante kanttekeningen te plaatsen.
Allereerst moet bedacht worden dat de positieve associatie nog geen verklaring geeft over de óórzaak van de associatie. Veroorzaken schulden overgewicht of leidt overgewicht tot schulden? Dat deze nuance niet wordt opgepikt in de berichtgeving hierover blijkt wel uit de titels: Dik lijf is vaak platzak (je bent dik en dus heb je schulden) en mensen met schulden hebben vaker overgewicht (je hebt schulden dus ben je vaker (?) dik). De onderzoekers zelf suggereren overigens ook geen van beide verklaringen.
Ten tweede geeft een positief geteste associatie nog geen uitsluitsel over de máte van samenhang tussen schulden en overgewicht. In het algemeen, en hierin zijn nuances te maken, wordt een odds-ratio van 2 à 3 als een matige associatie gezien (zie: kennisbasis statistiek) . De odds-ratio in dit onderzoek was 2 à 2.5; het ligt voor de hand om voor de verklaring van overgewicht of van schuldenproblematiek ook andere, waarschijnlijker, factoren te onderzoeken.

Discussie
Mensen plakken graag etiketten. Onderzoek kan hen soms (te) gemakkelijk faciliteren in deze behoefte. Hoewel het vermelde onderzoek geen enkel oorzakelijk verband suggereert tussen overgewicht en schulden of omgekeerd, is het onderzoek niettemin al snel op die manier opgepakt door de media. Als overheidsbestuur op dezelfde wijze oorzaak en gevolg samen zou smelten zou al snel de gedachte opgepakt kunnen worden dat fitness of sportscholen een adequaat instrument zijn in het voorkomen van schulden. Op gelijke wijze zouden schuldhulpverleners in hun budgetadvies voortaan opnemen dat mensen naar de sportschool moeten om zo hun schuldenproblematiek aan te pakken. Dat dergelijke adviezen zullen uitgegeven worden is (gelukkig) niet waarschijnlijk.

Conclusie
Van overgewicht krijg je geen schulden. Van schulden wordt je niet dik.