| Commerciële schuldhulpverlening en private schuldhulpverlening |
|
|
| maandag 25 april 2011 | |
|
Het woord commercieel heeft in de schuldhulpverlening doorgaans een associatie met ongewenste en onwenselijke vormgeving van schuldsanering. Onkundig, ineffectief, kostbaar en onbetrouwbaar zijn meer en minder expliciet verwoorde reserves die de gangbare actoren in de schuldhulpverlening ophangen aan het woord commercieel. Die beeldvorming is, als gevolg van het repeterend en conveniërend gebruik van dat woord meer en meer gaan hangen aan de schuldhulpverlening als geheel. Er bestaat een Surinaams spreekwoord dat luidt als volgt:"Wie met modder smijt, raakt de grond onder zijn voeten kwijt". Terugkijkend op jarenlange typering van commerciële schuldhulpverlening lijkt bovenstaande een spreekwoord dat de afgelopen jaren, meer nog dan allerlei pogingen de schuldhulpverlening in een positief daglicht te plaatsen, zijn effect heeft gehad op de schuldhulpverlening. De voortdurend gecommuniceerde associatie tussen commercieel en bovengemelde kwalificaties heeft de discussie over wat commerciële schuldhulpverlening is en waarom dat wel of niet ongewenst is decennia-lang ondergesneeuwd. Zo kon effectief worden vermeden dat adequaat en kritisch nagedacht kon worden over andere vormen van schuldhulpverlening binnen de schuldsaneringsbranche. De vraag is of dat erg is. Sommigen, en dat zijn vanzelfsprekend met name degenen geweest die gebruik maakten van dit communicatie-instrument, zullen zeggen van niet. Anderen, en dat zullen met name degenen zijn die zich realiseren dat je alleen over kwaliteit en effectiviteit kunnen praten als je daarin allereerst naar de inhoud kijkt (het hoe van de schuldhulpverlening) en dan pas naar de vorm (het wie van de schuldhulpverlening), zullen zeggen van wel. Feit is dat, omdat een belangrijk deel van de discussie onvoldoende inhoudelijk (in de breedste zin van het woord) van aard was, de schuldsanering en schuldhulpverlening zich onvoldoende breed heeft kunnen ontwikkelen. Vragen over methodieken, technieken, vaardigheden, organisatie-vormen, maar ook over wetgeving, richtlijnen en regels zijn niet in de volle breedte beantwoord of zelfs aan bod gekomen. Verbeteringsslagen die, met een veranderend bewustzijn over financiën, financieringen en schulden, zijn achterwege gebleven terwijl zij dringend noodzakelijk waren en zijn. Teveel lag op de voorgrond de onderliggende wens de "commerciële schuldhulpverlening" buiten de deur te houden. Slechts zelden, tot helemaal niet, is daarbij de vraag beantwoord, wat "commerciële schuldhulpverlening" dan precies is. Bij nadere beschouwing is dat niettemin een belangrijke vraag om te beantwoorden. Een voor de hand liggende (brede) definitie van commerciële schuldhulpverlening zou kunnen zijn: "het met winstoogmerk uitvoeren van activitieten die verbonden zijn met schuldenproblematiek". Het is belangrijk te realiseren dat deze definitie niet los staat (kan staan) van de door deze organisaties gekozen rechtsvorm. Veel tegenstanders van "commerciële schuldhulpverlening" beschouwen niettemin ook stichtingen als uitingen van commerciële ambities van deze organisaties. Zelfs economische verantwoorde bedrijfsvoering kan aan deze organisaties tegengeworpen worden als verkapte vorm van commercieel. Alleen een ongezonde bedrijfsvoering zou de tegenstanders overtuigen van de zuivere bedoelingen, met een daarop volgend faillissement als ultiem bewijs. Dat is vanzelfsprekend onwenselijk. Daarom is, naast de aanduiding van het winstoogmerk, ook een andere aanduiding noodzakelijk namelijk die van onafhankelijk, privaat zo u wilt, van de overheid. Voor niet weinig mensen met schulden is de stap naar de overheid cq gemeente, een niet te nemen barrière. Het weerhoudt hen noodzakelijke hulp te zoeken voor problemen die zij niet zelf kunnen oplossen. De gedachte dat de overheid "te allen tijde" vertrouwelijk om zal gaan met onze gegevens is op zijn best naïef en wordt, gezien de extreme hoeveelheid geregistreerde en individueel bepaalbare gegevens van schuldenaren, nadrukkelijk tegengesproken door de rapportages waarin zij zijn verwerkt en systemen waarin zij zijn opgeslagen. Werd met die strategie de commerciële schuldhulpverlening buiten de deur gehouden? Vanzelfsprekend niet! Als de behoefte aan een product groot is (en die is groot voor de schuldhulpverlening) dan vinden mensen die geld willen verdienen toch wel hun weg. Dat is het principe van vraag en aanbod. En als het aanbod vervolgens ook nog eens plaats vindt in een anti-context van protectionisme van de zijde van de gangbare actoren dan maken de traditionele partijen zich extra kwetsbaar omdat zij zich niet richten op de voor de hand liggende doelstellingen van een product zoals kwaliteit, effectiviteit, efficientie etc. De paradox is dat de huidige commerciële schuldhulpverleningsorganisaties niet de opererende organisaties zijn aan wie het commerciële etiket traditioneel kleeft. Inmiddels zijn geconglomereerde maatschappelijke organisaties, die als een van hun vele producten de schuldhulpverlening in hun ruimsoortige assortiment hebben opgenomen, de commerciele operatoren. De zo benodigde expertise wordt door hen opgekocht en ingekocht. De, voor veel schuldenaren zo noodzakelijke, onafhankelijkheid is niet zelden verdwenen of op z'n minst vervaagd in een vervlechting van onduidelijke juridische constructies tussen deze conglomeraten en de lokale overheden. De schuldhulpverlening zelf dreigt te blijven hangen bij oude wijn in andere zakken. Voor de ontwikkeling van het denken over schuldsanering een niet per se gewenste ontwikkeling. Bovenstaande illustreert dat voor de pluriformiteit in de schuldhulpverlening het noodzakelijk is dat naast de gangbare gemeentelijke schuldhulpverlening er ook (grotere) ruimte moet komen voor onafhankelijke private schuldhulpverlening. Het is te hopen dat daaraan niet meteen het etiket commercieel wordt opgehangen, maar dat er besef is dat zij, meer nog dan bedrijfsmatig gezond, ook onafhankelijk opereren. Daar zal de schuldsaneringsbranche niet alleen maar slechter van worden. Het zal bovendien ook veel schuldenaren een, vanuit het oogpunt van privacy, wenselijke kans op onafhankelijke schuldsanering bieden. | |
Bekijk alle artikels van deze auteur |
|
