,,Alles zelf regelen in drie stappen, denk daar maar eens over na” roept een gerenommeerd onderdeel van de DSB Bank prime time de menigte toe. Kredietcrisis of niet, kennelijk schuwt deze bank de gevolgen van de actuele recessie niet.

Crisis Amerikaanse hypotheekmarkt

Terug naar waar het allemaal ooit begon. De oorzaak was een crisis die omstreek juni 2007 ontstond op de markt voor Amerikaanse hypotheken, welke werd veroorzaakt door een daling van de Amerikaanse huizenprijzen. In een aantal jaren vóór de crisis werden op grote schaal te hoge hypotheken verstrekt aan financieel te zwakke huizenkopers. De Amerikaanse zakenbank Bear Stearns maakte bekend dat twee van zijn hedgefondsen die belegden in Amerikaanse hypotheken, extra kapitaal nodig hadden. De hypotheken hadden aanvankelijk overwegend een lage rente. Echter, enkele jaren later vond er een herziening en verhoging van de rente plaats. Bezitters van een koophuis verwachtte deze met winst te kunnen verkopen voordat de renteherziening zou plaatsvinden. Echter, toen de huizenprijzen steeds meer daalden, lukte het de meesten niet meer om tijdig hun huis van de hand te doen. De toenemende hogere maandlasten waren voor velen niet meer te dragen. Door de betalingsachterstanden die hierop volgden, steeg het aantal gedwongen verkopen van huizen sterk. Hierdoor ontstonden vervolgens problemen op de Amerikaanse aandelenmarkt, met name bij bepaalde beleggingsconstructies, de zogenaamde ‘Collateralized debt obligations.’

Liquiditeitssteun

Vanaf de zomer van 2007 moesten banken en andere financiële instellingen voor zeer grote bedragen aan verliezen op dergelijke beleggingen rapporteren, waarna centrale banken op grote schaal liquiditeitssteun moesten verlenen om een verstoring van het financiële systeem te voorkomen. Rond aanvang 2008 leek het er steeds meer op dat de crisis op de financiële markten zou kunnen leiden tot een recessie. In de loop van 2008 zagen financiële instellingen zich genoodzaakt opnieuw grote afschrijvingen te rapporteren op hun activa.
In Nederland en België werd in september 2008 Fortis door de crisis getroffen. Dit leidde eind september 2008 aanvankelijk tot een deelname van de Nederlandse, Belgische en Luxemburgse regering. Vervolgens resulteerde dit  op 3 oktober 2008 tot een overname door de Nederlandse regering van alle Nederlandse Fortis-activiteiten en vervolgens tot verkoop van het grootste deel van de Belgische en Luxemburgse Fortis-activiteiten aan BNP Paribas. De handel in aandelen Fortis werd een week lang opgeschort. Toen op 14 oktober 2008 de handel werd hervat, bleek het aandeel aanzienlijk lager te openen (63%). Uiteindelijk besloten de Europese ministers van financiën op 12 oktober 2008 ‘miljardenmaatregelen’ te treffen. In ons land werden de ING Groep en Aegon met een kapitaalinjectie van tien miljard euro, respectievelijk drie miljard euro door de Nederlandse overheid ondersteund.

Zal een recessie leiden tot een toename van faillissementen?

Vanaf november 2008 ging de kredietcrisis in steeds meer landen over in een recessie, alwaar we op het moment in terecht zijn gekomen. Op de vraag of  de recessie zal leiden tot een toename van faillissementen werd aan het einde van het vorige jaar hevig gespeculeerd.
Eind september 2008 berichtte het Financiële Dagblad dat vertegenwoordiging van een aantal toonaangevende insolventie-advocaatpraktijken voorspelden dat het steeds drukker zal gaan worden. Als kwetsbare sectoren worden de bouw, detailhandel, auto- en reisbranche genoemd. Vertegenwoordiging van de Brauw, Blackstone, Westbroek  en Allen & Overy zijn niet al te optimistisch over de huidige stand van zaken.
‘Banken zijn door de financiële crisis kritischer bij het verlenen van kredieten. Banken zijn vanwege de financiële crisis scherper de hand gaan houden aan convenanten, ofwel de afspraken die met bedrijven zijn gemaakt over de ontwikkeling van financiële kengetallen.

Sterke economie

Het is op het moment moeilijker dan ooit om kredietverstrekkers op één lijn te krijgen. Immers, banken hebben het zelf moeilijk en vertrouwen elkaar niet meer.’
Slechts een klein aantal insolventiespecialisten is van mening dat het allemaal niet in zo’n vaart zal gaan lopen. Zij houden vast aan de stelling dat Nederland tot nu toe een sterke economie heeft.

De cijfers

Statistieken wijzen uit dat het aantal uitgesproken bedrijfsfaillissementen in het vierde kwartaal 2008 (1524) met +17,2% was gestegen ten opzichte van het derde kwartaal dat zelfde jaar (1300). Daarentegen was er een lichte daling (-7,3%) waarneembaar ten aanzien van de uitgesproken wettelijke schuldsaneringsregelingen (WSNP) in diezelfde periode.
De oorzaak van deze daling kan verschillende redenen hebben. Enkele redenen kunnen zijn: opgelopen ‘vertraging’ in het minnelijke (stabilisatie)traject, de ‘aangescherpte’ wettelijke toelatingseisen tot de WSNP en de nog trage gang waarmee rechtbanken m.i.v. 1 januari 2008 een dwangakkoord, moratorium of voorlopige voorziening toe zouden wijzen.

Een zwaar jaar?

Het lijkt erop dat Nederland zich langzaam maar zeker bewust wordt van de gevolgen van de huidige recessie. Het CBS maakte onlangs nog bekend dat huishoudens in november 2008 0,4% minder zijn gaan besteden aan goederen en diensten ten opzichte van diezelfde maand in het jaar daarvoor. Voor het eerst in bijna vijf jaar waren de bestedingen lager dan een jaar eerder. Inmiddels is vast komen te staan dat 2009 een zwaar jaar zal worden. Echter de vraag “hoe zwaar?”, kan nog niemand echt voorspellen. Het IFM voorspelde in januari 2008 een groei van de wereld economie van 4,4%. Al gauw werd dit percentage in april en oktober dat jaar bijgesteld naar respectievelijk 3,8% en 3,0%. Uiteindelijk werd het percentage per ultimo december 2008 bijgesteld op 2,2%.
Tegen de achtergrond van voornoemde cijfers lijkt een ‘recessieangst’ te hebben toegeslagen onder banken en kredietverleners. Immers, bovenop de kredietverliezen die er al waren, komen nu ook de ‘normale’ verliezen van klanten die in betalingsproblemen komen en of in staat van insolventie worden gesteld (faillissement of WSNP).
Uit actuele statistieken van het CBS blijkt weer dat recessie leidt tot een toename van werkloosheid. Zeer recent kondigden ING en Philips aan respectievelijk 7000 en 6000 banen te zullen gaan schrappen. Ook staalgigant Corus is tot forse personeelsbezuinigingen overgegaan. Dreigt hiermee zelfs een begin te zijn gekomen van een depressie?

Tot slot

In navolging op de omschreven realiteit waarmee dit artikel begon, wordt nu duidelijk dat kredietverleners kennelijk verschillend omgaan met de recessie en haar onvoorspelbaarheden.
Echter, op grond van de huidige ontwikkelingen zouden de eerder genoemde ‘drie stappen’ eventjes verleden tijd moeten zijn. Tenzij men de vertaalslag; “kredietcrisis, recessie, depressie” in het achterhoofd houdt.