Mr. E. Rabbie is in 1999 benoemd als Rechter. Sinds 2004 is Mr. E. Rabbie werkzaam bij de sector civiel afd. insolventies (Rechtbank Den Haag). Na ruim vier jaar insolventies en schuldsaneringsregelingen neemt mr. E. Rabbie afscheid van dit onderdeel van de Nederlandse rechtspraak en zal hij werkzaam zijn op een ander rechtsgebied. Ter gelegenheid van de afsluiting van zijn insolventie-werkzaamheden heeft Modus Vivendi aan mr. Rabbie gevraagd zijn ervaringen binnen de WSNP aan het papier toe te vertrouwen. Het verzoek was dit op een minder formele wijze te doen dan waarvoor vonnissen regulier de ruimte bieden:

"Nu de buitentemperatuur weer daalt en de dagen korter worden, vraag ik me af of hij dit jaar ook weer uitgezonden gaat worden, de televisiereclame van een grote energieleverancier, waarin een nachtwaker, die zojuist in een kantoorpand een slapende zwerver heeft aangetroffen, alvorens zijn ronde te vervolgen de verwarming een graadje hoger zet. Dan moet ik weer denken aan die mevrouw die het met uitgerekend datzelfde energiebedrijf wat minder goed getroffen had. Toegegeven, zij had een betalingsachterstand, maar die was bepaald niet hoog te noemen. Voor het energiebedrijf was hij kennelijk toch hoog genoeg om aan te kondigen dat er een monteur langs zou komen om de gas- en elektriciteitslevering af te sluiten. Nu had de genoemde mevrouw de bijzondere pech dat zij nierpatiënte was en voor haar dagelijkse dialyse afhankelijk was van elektriciteitslevering. Voor de leverancier was dat echter kennelijk geen reden om de afsluiting niet te laten doorgaan. Dus restte haar geen andere mogelijkheid dan een spoedverzoek te doen om te worden toegelaten tot de schuldsaneringsregeling. En daar verscheen zij op mijn woensdagmiddagzitting, met een totaal schuldenpakket van nog geen vijfduizend euro.

De lezer zal wel willen aannemen dat een geval als het bovenstaande mij is bijgebleven. Dat geldt uiteraard niet voor alle zaken, al was het maar omdat het er zoveel waren. Massaliteit is een van de voornaamste kenmerken van de schuldsaneringsregeling. Enig snel rekenwerk (niet mijn sterkste kant) leert mij dat ik, na vier jaar in de insolventiekamer van de rechtbank Den Haag werkzaam te zijn geweest, naar schatting achthonderd personen tot de schuldsaneringsregeling (in het rechterlijk jargon: WSNP) heb toegelaten. Hoeveel verzoeken ik in diezelfde periode heb afgewezen laat zich minder gemakkelijk vaststellen, maar het zijn er zeker vele tientallen geweest. Als rechter-commissaris heb ik een pakket van ruim zeshonderd schuldsaneringen ‘onder mij’. Voeg daarbij het zeker niet te verwaarlozen aantal tussentijdse beëindigingen en schone-leizittingen en het is duidelijk dat je tegenwoordig als rechter-commissaris in insolventies voor het grootste deel van de tijd schuldsaneringsrechter bent. De enorme aantallen maken het natuurlijk moeilijk om telkens achter die massa zaken de individuele mens te blijven zien.

Ik heb het werken met ‘sanieten’ vaak als zwaar ervaren. Het is naar mijn idee zo dat het vaak gemakkelijker is om iemand een fikse gevangenisstraf op te leggen dan om een schuldenaar de schone lei te weigeren. Bij een straf beseft de verdachte vaak zelf dat hij iets verkeerd heeft gedaan en dat er met hem ‘afgerekend’ moet worden, zodat de straf soms zelfs een louterend karakter kan hebben. Bovendien heeft de veroordeelde tot (tijdelijke) gevangenisstraf het perspectief dat (en ook wanneer) de deur van zijn cel uiteindelijk weer open zal gaan. En ten slotte kun je je als rechter altijd troosten met de gedachte dat de veroordeelde tot straf het er zelf naar gemaakt heeft. Weiger je daarentegen een schuldenaar de schone lei, dan zit hij of zij vermoedelijk voor de rest van zijn of haar leven aan die schulden vast. En dat terwijl aan de ene kant in een behoorlijk aantal gevallen de verwijtbaarheid van de schuldenproblematiek niet zo vreselijk groot is, terwijl aan de andere kant er maar weinig schuldenaren zijn die van drie jaar WSNP welbewust een puinhoop maken. Sommigen kunnen gewoon niet beter; anderen zit het zo tegen dat de schuldsanering gedoemd is te mislukken.
 
Is er dan alleen maar sprake van treurnis en somberheid? Zeker niet. De looptijd van in de regel drie jaar betekent dat er gedurende het afgelopen jaar 2007 ‘sanieten’ zijn langsgekomen voor schone lei die ik in 2004 tot de schuldsaneringsregeling heb toegelaten. Inderdaad blijkt dan soms dat een man of vrouw in wie je destijds het grootste vertrouwen had dat ze er een succes van zouden maken het inderdaad prima hebben gedaan. Nog prettiger is het natuurlijk wanneer ook degenen in wie je destijds minder fiducie had het er goed hebben afgebracht, en ook dat komt met enige regelmaat voor. En hoewel we in Den Haag uit tijdgebrek (helaas) alleen de twijfelgevallen op de schone-leizitting behandelen – de anderen die geen steken hebben laten vallen, krijgen een brief thuis en hoeven niet te komen – weegt de reactie van iemand die dan toch na drie jaar vallen en weer opstaan de schone lei krijgt op tegen een hoop ellende en zieligheid. Zoals de man die na het positieve oordeel luid ‘yes’ riep en bijna dansend de zaal verliet, of die andere man (veertig plus) die hardop begon te huilen (van geluk, mag ik hopen).

Zoals bekend wordt de schuldsaneringsregeling per 1 januari 2008 ingrijpend gewijzigd. De toelating wordt beperkt tot degenen die er ‘klaar voor zijn’, en de mogelijkheden in het voortraject worden uitgebreid. Ik vind het jammer dat ik niet meer zal meemaken hoe die wetswijziging in de praktijk zal uitpakken. Ik had graag gezien hoe we dan met de zaak als de mevrouw met wie ik mijn verhaal begon zullen omgaan."

mr. E. Rabbie, rechter