Wanneer men het heeft over het jaar beginnen met nieuwe voornemens, denkt men al gauw aan bijvoorbeeld stoppen met roken, minder snoepen, meer sporten of meer tijd voor het gezin maken. Maar wanneer komt het moment dat de voornemens ‘minder besteden’ en ‘op tijd betalen’ aan het rijtje worden  toegevoegd? De gemiddelde Nederlander had immers niet voorzien dat het afgelopen jaar zowel economisch en maatschappelijk veel teweeg zou brengen. Heel Nederland werd geconfronteerd met de gevolgen van betalingsachterstanden op micro-, meso èn macroniveau.
Echter, de huidige economische malaise lijkt tot op heden nauwelijks effect te hebben op het uitgavenpatroon van veel Nederlanders.

Feestdagen omzet winkeliers breekt records

Met een dertiende maand of eindejaaruitkering op zak lijkt de Nederlander zich eventjes ‘de koning te rijk’ te voelen en lijkt er ongemerkt een magische aantrekkingskracht uit te gaan naar het woord “sale” of naar alles waar de middenstand zijn marge ‘deelt’ met zijn klanten, vertaald naar korting tot 70 procent. Niet eerder gaven Nederlanders zoveel uit in supermarkten dan in 2008. Kredietcrisis of niet, Sinterklaas werd het afgelopen jaar weer zeer uitbundig gevierd. De Sint had nog nauwelijks zijn hielen gelicht of de kerstballen werden van de zolder gehaald. De Raad Nederlandse Detailhandel heeft intussen voorspeld dat de winkeliers dit jaar een extra omzet van 490 miljoen euro verwachten. “Ho ho ho,” bulderde de Kerstman en sloot daarmee een maand waarin miljarden extra werden uitgegeven, met champagne en sprankelend vuurwerk af.

Onderzoek Panteia

Twee dagen vóór de decembermaand van 2008 kwam de Monitor Betalingsachterstanden uit. Onderzoeksbureau Panteia werd door onze Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, toen de heer Aboutaleb nu mevrouw Klijnsma, gevraagd onderzoek te verrichten naar het aantal huishoudens met betalingsachterstanden, wat de kenmerken daarvan zijn en welke achtergrondkenmerken de huishouden met de betalingsachterstanden hebben. In de loop van dit jaar zal vervolgonderzoek worden gedaan naar het aantal huishoudens met (een risico op) problematische schulden. Het eindresultaat van de ‘nulmeting 2008’ luidde dat er met inbegrip van 44.000 WSNP-trajecten ruim 1,9 miljoen huishoudens te maken hebben betalingsachterstanden. Het komt neer op circa 27% van de huishoudens in Nederland waarbij minimaal sprake is van de volgende vormen van betalingsachterstand, te weten; een achterstallige rekening, een lopende lening of krediet, een actuele afbetalingsregeling, maandelijkse roodstand op de bankrekening en een actuele creditcardschuld. Hypotheken en studieschulden zijn hier niet bij inbegrepen.
De vraag of bovenmatige bestedingen überhaupt geoorloofd zijn is op het moment helaas moeilijk te zeggen. Tegen de achtergrond van de laagconjunctuur probeert de overheid consumenten toch op creatieve wijze te stimuleren tot het doen van aankopen. Hoewel een liter Euro95 al weer rond de
€ 1,20 schommelt, lijkt de waarde van ‘de Amerikaan’ op de oprit  per dag in waarde te dalen. Hoewel inmiddels de gedachte er goed aan te doen een spaarcentje tegen 5,25% rente veilig onder te brengen in IJsland, mensen letterlijk koud laat, lijkt men steeds meer warm te lopen om nog even duurzame (onroerende) goederen aan te schaffen voordat het ‘te laat’ is.
“Tegen 70 procent korting op die jas kun je hem echt niet laten liggen,” dacht de student die in het kader van zijn studie, een warme jas noodzakelijk achtte voor op de fiets naar college en hiervoor zijn lening bij Informatiebeheer Groep aansprak. Ook familie Jansen dacht met de dalende huizenprijzen in gedachte, de hulp van ‘Frisia Financiering’ in te roepen voor het plaatsen van een nieuwe keuken om daarmee het huis te kunnen ‘opwaarderen.’

Verantwoord besteden

Mensen lijken niet meer de grens te kunnen trekken als het gaat om verantwoord besteden. Tegen de achtergrond van de huidige baisse blijft driekwart van de Nederlanders, zonder concessies te doen, vasthouden aan de Sint- en Kersttraditie. Kennelijk rechtvaardigt een traditie in stand houden al aanzienlijke roodstand of excessief creditcardgebruik. Kennelijk ervaart en herkent een substantiële groep mensen roodstand op de bankrekening of een achterstallige rekening niet als een betalingsachterstand, maar als een noodzakelijk goed en onmisbaar in de handhaving van de kwaliteit van leven. Het tweede deel van het onderzoek door Panteia moet dit gaan uitwijzen. Het is niet ondenkbaar dat de ‘verscholen betalingsachterstanden’ welke gepaard gaan met verstrekte hypotheken en studieschulden in de toekomst ook nader zullen worden onderzocht. Dit zal zeer zeker gevolgen hebben voor de huidige hoogte van het percentage van huishouden met betalingsachterstanden. De tijd moet nog komen dat iedereen in Nederland tot inzicht komt dat niet het streven naar een goede gezondheid primair ten grondslag zou moeten liggen aan goede voornemens die men aan het begin van een nieuw jaar voor zichzelf maakt. Zodra ‘beter financieel beheer’ op het voornemenlijstje zal voorkomen, zal dat mensen waakzamer maken voor de nadelige gevolgen van betalingsachterstanden. Immers, leven met betalingsachterstanden en de hieruit voortvloeiende (gerechtelijke) incassoactiviteiten is pas echt slecht voor de gezondheid!

Een goed begin heeft eeuwig zin.