Inleiding

Op 18 november 2008 is de NEN-norm voor schuldhulpverlening officieel gepubliceerd (zie http://www.nen8048.nl/), dat wil zeggen, er is gepubliceerd dat hij is afgerond en dat hij te bestellen is. Tot op heden hebben de herhaalde oproepen om vrije verkrijgbaarheid van deze NEN-norm 1, 2 nog weinig weerklank bij het NEN gevonden.

NEN
De NEN is het normalisatie instituut dat het maken van afspraken over producten, werkwijzen en diensten begeleidt en publiceert (zie missie NEN). Het NEN heeft ook de opstelling van de normen schuldhulpverlening begeleid en gemaakt. De plurale vorm “normen” bestaat hierin dat de NEN-norm is gesplitst in een onderdeel “schuldhulporganisaties” en een onderdeel “schuldhulpverleners”. De NEN treedt bij het opstellen van normen op als een onafhankelijk instituut en doet dat in haar bijna 100-jarige bestaan kennelijk zo goed dat de door haar beschreven normen ook (veelvuldig) worden opgenomen in algemeen verbindende voorschriften zoals bijvoorbeeld het Bouwbesluit en de Regeling Bouwbesluit. 

Zand in de motor
Bij monde van de heer mr. dr. G.H. Lankhorst  (zie ook: interview februari 2009 3 ) is onder de aandacht gebracht dat een op 31 december 2008 gewezen vonnis van de Rechtbank 's-Gravenhage raakt aan juist de in deze inleiding vermelde vrije beschikbaarheid van NEN-normen (LJN BG8465).  
Bespreking van dit vonnis vond plaats door Prof. mr. R.A.J. Van Gestel. 4 Het vonnis van de rechtbank 's-Gravenhage besliste dat “bepalingen van het bouwbesluit 2003 en de regeling bouwbesluit 2003, voorzover daarin wordt verwezen naar NEN-normen, niet verbindend zijn omdat deze algemeen verbindende voorschriften niet overeenkomstig de bepalingen van de Bekendmakingswet zijn bekendgemaakt.”
Van Gestel bespreekt in zijn artikel dat het eindresultaat  van het vonnis, namelijk dat NEN-normen waarnaar in wetgeving wordt verwezen moeten worden bekendgemaakt, als redelijk is te kwalificeren. Iedere Nederlander wordt immers geacht de wet te kennen en dat betekent dat de wet ook fysiek beschikbaar (lees: leesbaar/raadpleegbaar) moet zijn! Dat kan voor gewone burgers een vanzelfsprekendheid zijn, soms is een rechter nodig om die vanzelfsprekendheid ook aan overheden te expliciteren (en andersom, maar dat is een andere discussie, waar van Gestel in zijn discussie overigens wel zijdelings aan raakt). Aangezien de Nederlandse Staat hoger beroep heeft aangetekend is de werking van het vonnis vooralsnog opgeschort 5.

Reikwijdte van de NEN-norm
Wat heeft een, op zichzelf aan de schuldhulpverlening vreemde, uitspraak over NEN-normen van in regelgeving vastgelegde bouwbesluiten te maken met de NEN-norm voor schuldhulpverlening? Er is immers nergens in wet of regelgeving aangegeven dat de schuldhulpverleningsnorm de voorgeschreven wijze van schuldhulpverlening is en de bekendmakingsplicht geldt daarom dus ook niet? Het antwoord is (dan ook): niets! En daarmee is de actieradius van de schuldhulpverleningsnorm ook meteen bepaald: de norm zal, indien en voorzover de NEN-norm algemene acceptatie zal krijgen van schuldhulpvakgenoten, in geval van bekrachtiging van het vonnis in hoger beroep, vooralsnog geen algemene geldigheid naar consumenten krijgen, noch zal het, maar voor vaststelling daarvan zijn juristen beter geëquipeerd dan iemand als ondergetekende die gewoon zijn (schuldhulp-)werk doet, als voorwaarde door overheden gesteld kunnen worden in geval van bijvoorbeeld openbare aanbestedingen (een overheid kan zich immers niet beroepen op compliance met regels die niet algemeen toegankelijk zijn). Op z'n best zal de NEN-norm, zolang zij niet vrij verkrijgbaar is, een afspraak zijn tussen de vertegenwoordigde partijen van de normcommissie in hun onderlinge afspraken althans voorzover zij daarin geen publieke verplichtingen hebben. Dat is dus wel een heel kleine actie-radius! Daarnaast is het voor organisaties, door het ontbreken van mogelijkheden voor organisaties die volgens de NEN-norm werken en die door de auteursrechten van het NEN beperkt zijn in hun mogelijkheden tot communiceren van hun kwaliteitsstandaard aan hun klanten, niet bijzonder aantrekkelijk veel te investeren in werkwijzen die zich beperken tot een intrinsiek voornemen het werk genormeerd uit te voeren; dat voornemen en het uitvoeren daarvan was bij de deelnemende partijen, als het goed is, toch al aanwezig!

Olievlek-werking?
Strekt bovenstaand vonnis zich ook uit naar inmiddels geöperationaliseerde afgeleide normen schuldhulpverlening zoals de HKZ-norm schuldhulpverlening? Ook daar zullen de juristen zich ongetwijfeld over gaan buigen en uiten. Het is wel te veronderstellen dat, vanwege het feit dat de HKZ-norm zich richt op het kwaliteitsmanagementsysteem van de organisátie, deze discussie minder zal spelen dan voor de NEN-norm. De NEN-norm is een, in haar intentie en aanleiding, mede naar de schuldenaar gerichte en gezochte transparantie. Of daarmee dan ook voor de HKZ-norm deze gerichtheid zal meespelen  in de discussie over de HKZ-certificering van de feitelijke werkzaamheden schuldhulpverlening door HKZ georienteerde instanties is wellicht niet zo zeker door de andere scope van deze norm.

Wat nu?
Het is duidelijk dat het NEN niet (zonder slag of stoot) voornemens is de norm schuldhulpverlening vrij verkrijgbaar te laten zijn. Vanuit haar standpunt is dat enigszins begrijpelijk. Vanuit het standpunt van de partijen die, in financiële zin zelfs belangeloos, in de totstandkoming daarvan zeer veel tijd, energie en expertise hebben gestoken, wat minder vanzelfsprekend. Wat daarvan zij, het resulteert erin dat de norm zichzelf vrijwillig een zeer afgekaderd bereik oplegt. Dat is een keuze, een keuze met gevolgen:
De NEN-norm schuldhulpverlening bestaat feitelijk uit vier delen: twee delen voor schuldhulpverleningsorganisaties (enerzijds eisen en anderzijds certificatie-schema) en twee delen voor schuldhulpverleners (eveneens enerzijds eisen en anderzijds certificatie-schema). Het is voor organisaties, zij het (semi-)overheid of privaat, met bovenstaand gegeven van een (vonnis-)zwaard van Damocles boven de schuldhulpverlening niet zo vanzelfsprekend het pad van certificering van schuldhulpverleners op te gaan. Daarentegen is het wel vanzelfsprekend(er) dat er organisaties zullen zijn die zich willen plooien langs de lat van de NEN-norm voor schuldhulpverleningsorganisaties aangezien dat de communicatie tussen schuldhulpverleners en andere professionele actoren in het veld zoals crediteuren, maatschappelijk werk, begeleiders etc., vergemakkelijkt en transparanter maakt.
Aanvullende reden daarbij is dat van de in artikel 48 WCK lid 2 genoemde uitzonderingscategorie voor betaalde schuldhulpverlening, namelijk advocaten, curatoren en bewindvoerders ingevolge de faillissementswet, de laatsten, namelijk bewindvoerders, zich geconfronteerd ziet met een zeer substantiële daling van het aantal vonnissen WSNP (meer dan 40% het afgelopen jaar!). Deze groep is bij uitstek de professionele, geauditeerde, en dan ook gecertificeerde groep(!), die numeriek in staat is 20 à 25 % van de zich jaarlijks bij NVVK-leden meldende groep schuldenaren te kunnen helpen. Zij hebben daarvoor zowel de capaciteit als de kwaliteit! De impact daarvan zal in de toekomende periode blijken. Wellicht dat zij zelfs het fenomeen wachttijd kan elimineren.

1. mr. H.D.L.M. Schruer, mei 2008; “ “publieksronde” ontwerp NEN-norm schuldhulpverlening”
2. mr. H.D.L.M. Schruer, december 2008; “NEN-norm schuldhulpverlening a priori omstreden”
3. G.H. Lankhorst. Interview, nieuwsbrief Stichting Modus Vivendi, februari 2009.
4. Prof. mr. R.A.J. Van Gestel (“Kenbaarheid van NEN-normen waarnaar in wetten wordt verwezen”, NJB 2009 (afl. 6); p 370-373)
5. mr. R. Smith, Schaap & Partners, 2009; "Bouwen zonder NEN-normen?"