Het maatschappelijk rendement van samenwerking

Schuldhulpverlening is een activiteit die raakt aan waar het is misgegaan in één van de meest basale randvoorwaarden voor maatschappelijk functioneren, namelijk de financiële gezondheid van personen, gezinnen of leefverbanden. Dát financiële gezondheid zo belangrijk is als basisvoorwaarde voor maatschappelijk functioneren maakt tevens dat organisaties zoals kerken, die van huis uit betrokken zijn bij fundamenteel menselijke basiswaarden zoals medemenselijkheid, zorg, aandacht, eerbied en bekommernis, ook met groeiende schuldenproblematiek in onze maatschappij zijn geconfronteerd geworden. Daardoor is een tendens waar te nemen dat zij zich in toenemende mate, vanuit hun vrijwilligerswerk, zijn gaan bezighouden met  schuldhulpverlening. Het probleem waar zij zich bij kwalitatief verantwoorde schuldhulpverlening mee geconfronteerd zien is dat de vergrote juridisering en complexiteit van onze maatschappij de reikwijdte van eenvoudige praktische zorg voorbij gaat. Ver(der)gaande professionalisering lijkt daarbij soms noodzakelijk. Maar is dat altijd, vanuit de doelstelling en motivatie van de kerken, gewenst?
Het I(nter) D(iakonaal) O(verleg), een vrijwilligersorganisatie in Lelystad, heeft getracht (en lijkt te hebben gevonden) een antwoord te geven op de vraag hoe je die zorg zou kunnen inrichten en hoe ver je zou kunnen gaan in het aanbieden van schuldhulpverlening. Door een samenwerking tussen de lokale kerken in Lelystad, waarbij de vrijwilligersactiviteiten zijn voortgekomen uit vier separate stichtingen, bieden zij diensten aan bij mensen die in een sociaal isolement verkeren, met schulden te kampen hebben of leiden aan een verslaving. Daarnaast biedt zij, via de voedselbank, kosteloos levensmiddelen van voedselproducenten en handelaren aan voor mensen die over onvoldoende financiële middelen beschikken om in hun dagelijks onderhoud te voorzien. Zo draagt ieder van de stichtingen, waarbij de samenwerking valt onder één overkoepelende organisatie, bij op zijn eigen manier en vanuit zijn eigen expertise aan de doelstelling van het IDO, en dat altijd in het kader van de samenwerking.
De kerken van Lelystad en de gemeente Lelystad ondersteunen stichting IDO zowel praktisch, middels vrijwilligers, als financieel via subsidies, bijdragen en collectes. Hierdoor is de continuïteit van deze samenwerking op de langere termijn ook gewaarborgd en is het zelfs mogelijk gebleken professioneel onderlegde medewerkers aan te nemen die verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de dagelijkse gang van zaken.
Op de bovenbeschreven wijze is door de stapsgewijze uitbreiding van de werkzaamheden van vrijwilligerswerk naar kennis van professionele (schuld-)hulpverlening een nauwere aansluiting gekomen tussen de inspanningen en doelstellingen van vrijwilligerswerk en dat van de reeds bestaande professionele schuldhulpverlening en het maatschappelijk werk. Want, hoe goed een professioneel netwerk ook is ingericht en opgezet, er zullen altijd mensen die tussen wal en schip (dreigen te) vallen of die de geinstitutionaliseerde zorg (wensen te) vermijden.

Het rendement
Teneinde de toegevoegde waarde van haar inspanningen te kunnen kwantificeren om daarmee haar nut en noodzaak te kunnen staven heeft het IDO in 2009 een onderzoek laten verrichten naar de vraag: “Wat levert het de samenleving op dat vele vrijwilligers en enkele professionals werk verrichten binnen het IDO?”. Door middel van het labelen van de vrijwilligers-werkzaamheden met een prijskaartje kwam het onderzoek tot een cumulatief kostenplaatje en vergeleek dat kostenplaatje met de ontvangen baten uit subsidie. Vergelijk daarvan toonde aan dat het vrijwilligerswerk een belangrijke besparing oplevert voor instituties en instanties die normaliter op basis van overheidsbijdragen hun taken vervullen. In het geval van het IDO toonde het (onderbouwd) aan dat met een totaalsubsidie aan het IDO van €170.500,00 er een bedrag aan anders noodzakelijke professionele zorg was nodig geweest van ruim 1,6 miljoen Euro. Dat betekent voor de overheid een rendement van €10,00 op iedere bestede subsidie-euro! Voor het totaal maatschappelijk rendement (waarin dus niet alleen de overheidssubsidie zit maar ook de bijdragen van kerken en maatschappelijke instanties) is het berekende rendement van iedere bestede euro een totaal van €4,62. Zelfs in de aan te voeren “mits-en en maar-en” binnen de opzet van het onderzoek een rendement waar, zoals het rapport aangeeft, zelfs een bank zich niet voor zou hoeven schamen!
In hoofstuk zes van het rapport staat, voor diegenen die niet de tijd hebben het hele rapport te lezen, de relevante conclusies van het onderzoek.