“Leen van Frisia” is één van meest voorkomende reclameslogans rondom consumptieve leningen waartegen de politiek in toenemende mate is gaan ageren. De reclame waarin een (koffie serverende) medewerkster van “de nummer 1 in lenen” aan Nederland de ‘voordelen en het gemak’ van lenen voorlegt, komt in vrijwel elk reclameblok voor.

Wet Financiële Dienstverlening

Sinds exact twee jaar is er een wet van kracht waarin is bepaald dat advertenties voor geldleningen feitelijk juist, voor de consument begrijpelijk en niet misleidend moeten zijn. Dit staat in de Wet Financiële Dienstverlening. Veel reclames voor het lenen van geld beloven consumenten ‘gouden bergen’ voor weinig geld. Oftewel; veel lenen voor weinig kosten. Eerder al drongen een aantal partijen in de Tweede Kamer aan op een verbod op agressieve reclames voor geldleningen. Het CDA, met de coalitiepartijen in haar kielzog, leek hierin aanvankelijk het voortouw te willen nemen, maar wilde uiteindelijk afwachten hoe de regels om misleidende reclames aan banden te leggen zouden uitpakken. Hierdoor was er nog geen Kamermeerderheid voor een verbod op leenreclames. Als de nieuwe wetgeving onvoldoende zou blijken te werken, dan zou het CDA wel willen nadenken over een verbod op agressieve reclames die suggereren dat ,,mensen niet goed bij hun hoofd zijn als ze niet met geleend geld een nieuwe auto of breedbeeld plasma televisie kopen''. Maar de toenmalige staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken) wees de Kamer erop dat het knap lastig zou zijn om vast te stellen wat agressief genoeg is om een reclame te verbieden.

Motie

Op 31 oktober 2006 werd tijdens de laatste vergaderdag van de vorige Tweede Kamer een motie van het CDA Tweede Kamerlid Vietsch aangenomen. Deze motie hield in dat er een verbod op tv-reclame voor kredietverlening komt. Oud-minister van Financiën Zalm weigerde eerder de motie aan te nemen. CDA en PvdA zeiden al in het voorjaar van 2006 dat de leenindustrie medeverantwoordelijk is voor het enorme aantal mensen met problematische schulden. Nu was gebleken dat deze partijen echter weinig hadden ondernomen om hier verandering in te brengen, verzocht SP-Kamerlid Irrgang de regering al eerder in een motie de regels voor reclames op radio en televisie door kredietverschaffers aan te scherpen. Minister Zalm beloofde hierop nog dàt jaar voor het kerstreces een ‘flitsevaluatie’ te maken waarin zou worden beoordeeld in hoeverre de bestaande regelgeving zou werken. In afwachting van die resultaten zou Irrgang de motie aanhouden. Immers, indien mocht blijken dat de bestaande regelgeving onvoldoende effect zou hebben, dan zouden CDA en PvdA hoe dan ook niet meer om de SP-motie heen kunnen. Uiteindelijk werd de PvdA , met destijds lijsttrekker, thans minister van Financiën Wouter Bos, in oktober 2006 tevens voorstander van deze motie en het verbod.

Vrijheid van meningsuiting

Ware het niet dat diezelfde Wouter Bos het huidige initiatiefwetsvoorstel van het CDA om leenreclames te verbieden, niet ondersteunt. Een Kamermeerderheid staat wel achter het voorstel van de CDA. Het voorstel werd 27 maart 2008 ingediend door CDA-kamerlid Blanksma. Zij wil dat alle leenreclames op televisie worden verboden. Ze stelt dat door de verleidelijke reclames al 160.000 mensen in de schulden zitten. Blanksma kreeg voor haar wetsvoorstel steun van de SP en Groen Links. Met name de suggestieve spotjes met 'overgelukkige mensen in mooie keukens' die online een lening afsluiten en vervolgens 'samen naar de brievenbus fietsen' om de aanvraag te posten (vermoedelijk op termijn òòk ‘online’), moeten het ontgelden. "Kredietreclames brengen mensen onnodig in de verleiding, waardoor ze in geldproblemen komen," zei Sadet Karabulut (SP). In het Kamerdebat gaf Bos aan dat hij een algemeen verbod in strijd met de vrijheid van meningsuiting vindt. Hij wees erop dat misleidende reclames nu al bij wet verboden zijn. Consumenten hebben volgens Bos het recht om geïnformeerd te worden over leningen waarmee ze goedkoper uit zijn. Hij denkt dat het wetsvoorstel kan stuiten op juridische bezwaren. Hij wordt gesteund door de VVD, die als enige politieke partij het verbieden van leenreclames betuttelend vindt.

DSB Bank

VVD-kamerlid Atzo Nicolaï wijst op de eigen verantwoordelijkheid van consumenten. ‘Mensen die een lening aanvragen, zijn geen kinderen,' aldus Nicolaï.
Tevens wees Bos er op dat suggestieve reclames nu ook al verboden zijn. De boete voor kredietverstrekkers die hun klanten misleiden, is verhoogd van dertigduizend euro naar maximaal een half miljoen euro. Echter, Bos heeft inmiddels zijn medewerking toegezegd aan het formuleren van het initiatiefwetsvoorstel. De Kamer wil verder dat er voortaan bij leenreclames een duidelijke waarschuwing in beeld komt met de mogelijk verregaande consequenties van het betreffende (financierings)product. Bos overweegt dit jaar nog tot actie te kunnen overgaan. Ondanks zijn bezwaren belooft Bos wel om de haalbaarheid van het initiatiefwetsvoorstel te onderzoeken.
De financiële sector is overwegend  tegen het verbod. Zowel de traditionele banken als de DSB Bank, die veel op televisie adverteert, vinden zo’n verbod geen oplossing voor schuldenproblemen. ‘Overbodig en onwenselijk’, stelt de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB).‘Het is makkelijk scoren, maar geen oplossing voor de schuldenproblematiek’, zegt ook Klaas Wiltink, woordvoerder van DSB Bank. ‘Het CDA heeft blijkbaar geen onderzoek gedaan naar de oorzaak van hoge schulden.’ Consumenten komen volgens hem vooral in de problemen als zij rood staan bij de bank en door het gebruik van creditcards. ‘De rente op die leningen is dik 10 procent.’ Volgens de NVB moeten leningen al aan allerlei strenge voorschriften voldoen. Omdat banken niet weten welke andere verplichtingen klanten hebben, kunnen zij volgens de NVB die informatie niet betrekken bij hun acceptatie. De Consumentenbond is evenmin enthousiast. ‘We zijn tegen misleidende reclame, maar niet tegen eerlijke reclame die alle kosten vermeldt’, aldus een woordvoerder van de bond. 

Independer

Meer dan 90% van de ondervraagden denkt dat leenreclames een grote stimulans zijn voor mensen om geld te lenen, zo blijkt uit onderzoek van Independer. Volgens de 277 respondenten zijn leenreclames dus de grote aanstichters van de leenwoede die in Nederland heerst. Geld lenen en de stimulans om dit te doen wordt dus mede hierdoor veroorzaakt. Ook stelt diezelfde 90% dat de leenreclames invloed hebben op schuldproblemen en ze totaal niet informatief zijn. Ook zijn de reclames van de kredietverstrekkers irritant, zegt meer dan 85%. Het meest opmerkelijke is dat meer dan 20% van de ondervraagden geen reden ziet waarom de overheid de reclames zou moeten verbieden om mensen te beschermen tegen het onverantwoord geld lenen.

De weg naar politieke eenduidigheid

De Nederlandse Regering heeft mogelijk nog een lange weg te gaan om tot politieke eenduidigheid te komen ten aanzien van een initiatiefwetsvoorstel voor het verbod op leenreclames. Hoewel Wouter Bos zijn politieke visie van 2006 heeft bijgesteld, lijkt hij er (onder druk van een Kamermeerderheid) op termijn  toch voor te kiezen het initiatiefwetsvoorstel op haalbaarheid te onderzoeken. Kortom, men is er na twee jaar nog niet over uit; Nederland wacht opnieuw af…