Inleiding
Zodra een schuldenaar zijn (veelal hoge) schulden niet meer kan betalen, zal een crediteur op een andere manier proberen zijn geld binnen te krijgen. Dit kan hij doen door loonbeslag te leggen. In dit artikel zal ik eerst ingaan op wat het loonbeslag inhoudt. Vervolgens zal in het kort besproken worden hoe een werkgever moet omgaan met loonbeslagen en wat de gevolgen hiervan zijn voor de schuldenaar. Tot slot zal de relatie van het loonbeslag tot de wettelijke schuldsaneringsregeling (WSNP) bekeken worden.
Wat is loonbeslag?
A. Definitie
Kort gezegd komt loonbeslag hierop neer dat een crediteur c.q. schuldeiser middels een beslagexploot aan de werkgever van de schuldenaar de opdracht geeft om het inkomen boven de beslagvrije voet niet aan de schuldenaar, maar aan de desbetreffende crediteur uit te keren. Dit loonbeslag is uiteraard gebonden aan regels.
B. Beslagvrije voet
Zo mag een crediteur geen beslag leggen op inkomen dat onder de beslagvrije voet valt. Deze beslagvrije voet kan voor iedere schuldenaar weer anders zijn, omdat de een hogere vaste lasten heeft dan de ander en ook het inkomen (waaronder toeslagen en dergelijke) per schuldenaar verschillend kan zijn. Er wordt dus rekening gehouden met de individuele omstandigheden van een schuldenaar, zoals zijn gezinssituatie, inkomenssituatie, de huur en ziektenkosten, zodat hij toch zijn vaste lasten kan blijven betalen. Onder het loonbeslag vallen niet alleen de inkomsten boven de beslagvrije voet, maar ook vakantiegelden, bonussen en een dertiende maand. Om een indicatie te krijgen van hoe de beslagvrije voet berekend kan worden, kunt u bijvoorbeeld op de website van 'Jongejan & Wisseborn gerechtsdeurwaarders' een voorbeeldberekening bekijken . Het grote voordeel voor de schuldeiser van het loonbeslag is dat de schuldenaar zijn inkomsten niet zelf al geheel heeft kunnen opmaken, voordat hij zijn schulden aflost, waardoor de schuldeiser achter het net zou vissen.
C. Hoe legt een schuldeiser loonbeslag?
Hoewel de schuldeiser de beslaglegger is, mag hij dat niet zelf doen. Om loonbeslag te kunnen leggen is toestemming van de rechtbank nodig: het beslagexploot (ofwel de executoriale titel, zie ook artikel 475 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Slechts een deurwaarder (dus een incassokantoor is hiertoe niet bevoegd!) kan de beslaglegging op basis van het beslagexploot uitvoeren. Er zijn echter enkele bij wet vastgestelde schuldeisers die zonder deurwaarder beslag kunnen leggen; de executoriale titel ligt dan al verankerd in de wet. Denk hierbij aan schuldeisers als de Belastingdienst, Sociale Diensten en het UWV.
Werkgevers en loonbeslag
A. De werkgever moet het loonbeslag uitvoeren
Een deurwaarder zal de werkgever van de schuldenaar verzoeken het loonbeslag uit te voeren; een werkgever is verplicht om dit uit te voeren, omdat het een executoriale titel betreft. Als een werkgever dit loonbeslag naast zich neerlegt, kan hij aansprakelijk gesteld worden op grond van een onrechtmatige daad en moet hij opdraaien voor de hele vordering. Het betreft hier immers een executoriale titel, welke rechtens verkregen is, hetzij via de rechter, hetzij via de wet zelf. De praktijk leert dan ook dat werkgevers loonbeslagen gewoon uitvoeren. Een werkgever krijgt daarnaast van de deurwaarder een vragenlijst, waarop het inkomen van schuldenaar vermeld moet worden. Als een werkgever geconfronteerd wordt met meerdere loonbeslagen, dan geldt daarin niet de simpele rangorde van wie het eerst komt, het eerst maalt. Ingevolge art. 478 Rv. dient de gerechtsdeurwaarder die het eerste executoriale beslag heeft gelegd de inhoudingen bij de werkgever te doen en te verdelen over de gezamenlijke beslagleggers. Behoudens preferentie zullen de beslagleggers dus gelijktijdig naar rato van hun vordering worden voldaan. Dit is ook in lijn met art.3:277 lid 1 BW
B. De werkgever wordt creatief om aan loonbeslag te ontkomen
Omdat loonbeslagen voor werkgevers veelal ingewikkeld zijn in de uitvoering, zien we in de praktijk steeds vaker dat werkgevers de gehele vordering betalen en vervolgens zelf de vordering inhouden op het loon van de werknemer. Ook verstrekken werkgevers soms een lening aan de werknemer, zodat de werknemer de vordering kan betalen en vervolgens de lening aflost bij zijn werkgever. Uit een persbericht van het Nibud van 7 april 2009 blijkt dat de afgelopen twee jaar een enorme groei is ontstaan in het aantal loonbeslagen en dat 90 % van de bedrijven te maken heeft met deze loonbeslagen. Dit is dan ook de reden dat werkgevers oplossingen gaan bedenken om de loonbeslagen te "ontwijken" door het verstrekken van bijvoorbeeld leningen of voorschotten aan hun werknemers, temeer daar loonbeslagen veelal meer ziekteverzuim en dergelijke tot gevolg hebben. Ingevolge art. 478 Rv. dient de gerechtsdeurwaarder die het eerste executoriale beslag heeft gelegd de inhoudingen bij de werkgever te doen en te verdelen over de gezamenlijke beslagleggers. Behoudens preferentie zullen de beslagleggers dan gelijktijdig naar rato van hun vordering worden voldaan. Dit is ook in lijn met art.3:277 lid 1 BW
Wat zijn de gevolgen voor de schuldenaar?
Uiteraard blijft een loonbeslag niet zonder gevolgen voor de schuldenaar, met name als er sprake is van meerdere schuldeisers en er dus meer afgelost moet worden. Omdat een gedeelte van het inkomen door het loonbeslag buiten zijn bereik blijft, bestaat de kans dat hij nieuwe schulden moet maken, omdat hij meerdere betalingsverplichtingen heeft. Ook de relatie met zijn werkgever kan onder druk komen te staan, met name als schuldenaar werkzaam is op vertrouwelijke posities binnen een organisatie. Een werkgever kan dan besluiten de werknemer op andere posten binnen de organisatie te plaatsen, waardoor de werknemer minder gemotiveerd kan raken. Daarnaast kan het feit dat schuldenaar bij beslaglegging voor een langere tijd van een laag te besteden bedrag moet leven een schuldenaar demotiveren om zijn werk goed te verrichten. Hoewel een werkgever de schuldenaar bij een loonbeslag niet mag ontslaan, is het niet ondenkbaar dat schuldenaar in genoemde situatie (het niet meer goed functioneren) of bij het plegen van fraude of diefstal toch kan worden ontslagen. In de praktijk blijkt ook wel dat schuldenaren zelf ontslag nemen en elders gaan werken, om onder het loonbeslag uit te komen. Op de langere termijn biedt dit echter geen oplossing, omdat de voormalige werkgever aan de deurwaarder zal moeten melden dat de werknemer is vertrokken en deurwaarders vervolgens een loonbeslag gaan leggen bij de nieuwe werkgever. In feite zal een schuldenaar bij langdurige financiële problemen het beste een beroep kunnen doen op de schuldhulpverlening of op de schuldsaneringsregeling.
Loonbeslag en WSNP
A. Gelegde beslagen vervallen
In het geval dat een schuldenaar een beroep doet op de schuldsaneringsregeling en hiertoe een verzoekschrift conform artikel 285 van de Faillissementswet bij de Rechtbank indient en dit verzoek wordt toegewezen, vervallen alle gelegde beslagen van rechtswege (artikel 301 lid 3 juncto artikel 33 lid 2 van de Faillissementswet). Vanaf het moment dat de schuldsaneringsregeling van toepassing is, wordt een schuldenaar niet meer geconfronteerd met beslagen, deurwaarders en schuldeisers ten aanzien van schulden, die zijn ontstaan vóór de uitspraak van de Rechtbank. Doordat er geen beslagen meer gelegd kunnen worden, kan de financiële toestand van schuldenaar op orde worden gebracht en kan hij proberen weer een "normaal leven" te leiden.
B. Schuldeisers en de WSNP
Betekent dit dan dat de ex-beslaglegger en crediteur dan niets meer van zijn vordering zal terugzien? Dit is niet aan de hand, omdat tijdens de schuldsaneringsregeling van drie jaar via een bewindvoerder gespaard zal worden van het meerdere dat schuldenaar boven de beslagvrije voet (in de schuldsanering wordt de term vrijgelaten bedrag, waarin een aantal nominale toevoegingen bovenop de beslagvrije voet zitten, gehanteerd) aan inkomsten genereert. In feite fungeert de schuldsaneringsregeling dus als de overkoepelende beslaglegger gedurende drie jaar. In deze periode ziet een bewindvoerder er op toe dat zoveel mogelijk inkomsten gegenereerd worden, dus indien een schuldenaar geen werk heeft, zal hij actief moeten solliciteren. Ook kunnen bijvoorbeeld auto's en dergelijke ten behoeve van de schuldeisers worden verkocht. Na deze periode zal het gespaarde naar rato over alle schuldeisers verdeeld worden.
C. Een nieuwe kans voor de schuldenaar
Zodra een schuldenaar zich drie jaar lang aan zijn verplichtingen heeft gehouden (solliciteren, informeren, voldoende afdragen), zal hij een schone lei krijgen, hetgeen inhoudt dat het restant van de vordering, dat nog openstaat, niet meer geïnd mag worden, omdat deze door de wet wordt kwijtgescholden of, meer nauwkeurig, worden omgezet in een natuurlijke verbintenis. Alleen bepaalde schulden die bijvoorbeeld voortkomen uit een strafrechtelijke veroordeling vallen sinds 1 januari 2008 buiten deze kwijtschelding. Dit betekent voor een schuldenaar dat hij zonder schulden een nieuwe start kan maken, maar houdt ook in dat schuldeisers het restant van de vordering zullen moeten afboeken. De WSNP biedt derhalve aan schuldenaren de kans om te worden bevrijd van loonbeslagen, en de mogelijkheid om met een schone lei verder te leven. Lees meer over dit onderwerp
|
Stichting Modus Vivendi (lid NVVK sinds 2007)