Aanbieding onderzoek effectiviteit van gemeentelijke schuldhulpverlening aan Tweede Kamer

Op 15 september 2008 heeft staatssecretaris Aboutaleb het onderzoek dat in opdracht van SZW was uitgevoerd door dr. N. Jungmann, aangeboden aan de Tweede Kamer (1). Aanbieding van het onderzoek heeft plaatsgevonden met een begeleidende brief “Voortgangsbrief voorkomen overkreditering en schulden”(2). In deze brief doet de staatssecretaris verslag van het verloop tot op heden van de maatregelen die zijn genomen in de bestrijding van armoede en schulden. Leidende gedachte daarbij is dat problematische schulden verhinderen dat mensen volwaardig kunnen participeren in de maatschappij. Concrete doelstelling van het kabinet is om het aantal huishoudens met problematische schulden met de helft terug te dringen. In totaal stelt het kabinet in deze regeerperiode 300 miljoen euro ter beschikking zodat deze doelstelling bereikt kan worden.

De onderzoekers beschrijven dat schuldhulpverlening zich idealiter kenmerkt door uitvoering op drie gebieden, namelijk preventie, beschikbaarheid en integraliteit. Zij melden dat, met een grote spreiding van 10-50%, op dit moment in een kwart van de aangeboden schuldhulpverlening een oplossing tot stand komt. Daarnaast concluderen zij, op basis van een dossieronderzoek van 909 dossiers, dat de gemiddelde wachttijd ca. vier weken bedraagt, met uitschieters naar 13 weken. Daarbij maken zij wel de restrictie dat deze wachttijd gemeten is bij personen die ook feitelijk een intakegesprek kregen. De personen die voortijdig afvielen, bijvoorbeeld vanwege (te) lange wachttijd, zijn niet gemeten. Vermoedelijk is de wachttijd om die reden langer.
Daarnaast constateren de onderzoekers dat de gemiddelde doorlooptijd ca. vier maanden bedraagt en mede afhankelijk is van het soort product dat aangeboden wordt.

Succesvolle schuldhulpverlening is bepaald door factoren die zich enerzijds kenmerken door gemeenteafhankelijke factoren en anderzijds door gemeenteonafhankelijke factoren.
Gemeenteonafhankelijke factoren zijn:

• Opzet en werkwijze van de schuldhulpverlening
• mate van medewerking van crediteuren
• de mate waarin schuldenaren meewerken

Gemeenteafhankelijke factoren zijn:

• aangeboden producten
• Voorwaarden voor debiteuren en crediteuren
• afspraken met lokale crediteuren
• mate van samenwerking met andere hulpverlenende organisaties
• Mate waarin ruimte voor maatwerk bestaat.

Het onderzoek stelt vast dat er aanvullende maatregelen nodig zijn waarvan een belangrijk deel kan worden uitgevoerd door de partijen die op dit moment zijn betrokken bij schuldhulpverlening:  VNG, Divosa, NVVK en de MO-groep. In een aparte bijlage sommen de onderzoekers de door hen voorgestelde maatregelen op die zouden kunnen leiden tot verbeteren van de effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
Zij stellen 27 maatregelen voor(3), opgesteld in een zesstappenplan (0 tot en met 5) dat de effectiviteit van gemeentelijke schuldhulpverlening moet vergroten:

Stap 0 Resultaatgerichte doelstellingen zijn voorwaarden voor grotere effectiviteit
Stap 1 Grotere instroom door voorlichting en preventie
Stap 2 Zorgplicht leidt tot brede toegang en goede kwaliteit
Stap 3 Vraaggerichte aanpak en bescherming motiveren schuldenaren
Stap 4 Gestandaardiseerd maatwerk leidt tot meer oplossingen
Stap 5 Door aanpassing bredere toepasbaarheid minnelijke middelen

De verwachting van de staatssecretaris is dat, bij uitvoering van de bovenstaande maatregelen, de kwaliteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening verbetert en de wacht- en doorlooptijd zal verkorten. Daarnaast verwacht hij dat schuldeisers vaker zullen meewerken door het vertrouwen in de geleverde kwaliteit.

1. "Schulden? De gemeente helpt! N. Jungmann e.a., Hiemstra & de Vries en Significant; juli 2008

2. “Voortgangsbrief voorkomen overkreditering en schulden", 15 september 2008; Kamerstukken II, 2007-2008, 24 515, nr. 19

3. Aanbevelingen verbetering effectiviteit gemeentelijke schuldhulpverlening, Bijlage Kamerstukken II, 2007-2008, 24 515, nr. 19