Een eigen huis, een plek onder zon

U zult zich wellicht afvragen wat de vaderlandse vedette René Froger en de WSNP met elkaar te maken hebben. Het was Froger die in 1989 samen met ‘Het Goede Doel’ de hit “alles kan een mens gelukkig maken” de nationale hitlijsten bestormde. Deze ‘verheerlijking van bezit van onroerend goed’, beter bekend als “een eigen huis ,een plek onder de zon” heeft bijna twintig jaar later een nieuwe lading gekregen. Diezelfde Froger heeft op 19 augustus van dit jaar aangekondigd dit najaar de achtdelige RTL 4 real life-soap ‘effe geen cent te makken’, te zullen gaan starten. Froger wil op deze wijze aandacht vragen voor de sluimerende (schuld)problematiek en het toenemend aantal gezinnen dat een beroep doet op voorzieningen zoals de voedselbank en de bijstandsuitkering. Zo zal Froger tijdelijk een huurwoning betrekken en zal hem een inkomen op bijstandsniveau worden aangemeten, hetgeen een toestand betreft die gelijk is aan een leven onder een WSNP-bewind.

Dit nobele initiatief ten spijt, Froger zal vermoedelijk nimmer aan den lijve ondervinden hoe het is om feitelijk in financiële nood te verkeren en aldoor te moeten vrezen voor gedwongen verkoop van zijn “eigen huis.” Een dergelijke situatie hebben gezinnen in de wettelijke schuldsanering wèl moeten ervaren. Althans, tot 1 januari 2008 ging de kersvers benoemde bewindvoerder meestal over tot onderhandse verkoop van in boedel aangetroffen koopwoning en slechts in uitzonderlijke gevallen werd de mogelijkheid tot schuldvernieuwing aangewend. In de eerstgenoemde situatie werd, na liquidatie (van het huis), de hypotheeknemer (de bank) voldaan, waarna een eventueel surplus in de boedel kon vloeien ten behoeve van de andere crediteuren (niet-separatisten). Wanneer de opbrengst na de verkoop onvoldoende toereikend was om het hypothecair krediet af te lossen, restte de hypotheeknemer niets anders dan de restschuld als concurrente vordering bij de bewindvoerder aan te melden. In de tweede genoemde situatie kon de bewindvoerder overwegen om met instemming van de Rechtbank de bestaande hypothecaire lening te vervangen door gunstigere hypotheek. Deze situatie leidde, ondanks het wetsvoorstel 29-942, ter voorkoming van het feit dat de hypotheekschuld na afloop van de schuldsaneringsregeling onder de ‘schone lei’ zou vallen, toch menigmaal tot een dispuut tussen de bewindvoerder en de hypotheeknemer terzake de kosten van schuldvernieuwing. In een inmiddels befaamd geschil (zaaknummer 65802 / KG ZA 06-118) werd de hypotheeknemer door de voorzieningenrechter te Dordrecht veroordeeld tot tijdelijke opschorting van executiemaatregelen en werd hij opnieuw gedwongen met de bewindvoerder te gaan onderhandelen over schuldvernieuwing.

Met ingang van 1 januari 2008 is het niet in alle gevallen nodig om schuldvernieuwing te overwegen. Vanaf deze datum kan de Rechtbank, met inachtneming van de Wet van 13 maart 2008 (Staatsblad 2008- 85), op grond van artikel 303 derde lid van de Faillissementswet beslissen dat de rente die verschuldigd is over een vordering waarvoor een hypotheek tot zekerheid strekt, ten tijde van de schuldsaneringsregeling wordt doorbetaald. Bij een dergelijke beslissing valt de hypothecaire lening op grond van artikel 358 vijfde lid van de Faillissementswet niet onder de werking van de schone lei.

Voorafgaande aan de invoering van de wetswijziging werd in punt 8 van de Memorie van toelichting ten aanzien van wetsvoorstel 29-942 opgemerkt dat de schuldsaneringsregeling ‘bereikbaar moet blijven voor wie te goeder trouw is, oprecht en actief (maar tevergeefs) heeft geprobeerd met zijn schuldeisers tot een schikking te komen en voor wie aldus in een benarde schuldenpositie geen andere keuze overblijft dan een beroep op de rechter te doen.’ In de ‘nota van wijziging’ (nummer.8) wordt in de toelichting behorende bij A, onderdeel c, opgemerkt dat verkoop van de koopwoning niet te allen tijde in het belang van de boedel blijkt te zijn. Terecht wordt hierin dan ook gesteld dat er ‘situaties denkbaar zijn waarin verkoop niet in het belang van de boedel is.’  Als voorbeeld wordt genoemd; ‘hiervan kan sprake zijn indien de woonlasten in de koopwoning lager zijn dan ze zullen zijn na de verkoop en verhuizing naar een huurhuis en er geen overwaarde is.’
Uiteindelijk is voornoemd voorbeeld door Recofa bijna letterlijk overgenomen in punt 18 van de ‘Richtlijnen voor schuldsaneringsregelingen,’ die met ingang van 1 januari 2008 in werking zijn getreden. De nieuwe wet onderstreept overigens het facultatieve karakter van toepassing van het derde lid van artikel 303 van de Faillissementswet. Immers, toepassing ervan dient te getuigen van een substantieel belang voor de boedel en er dient geen sprake te zijn van vermogensopbouw ten laste van de crediteuren.

Het bezit van een koopwoning heeft bij diegenen die een financiële malaise (hebben) doorstaan tot andere inzichten geleid. Hoewel insolvente huiseigenaren vóór de invoering van de WSNP, binnen een faillissement of als gevolg van ‘parate executie’ moesten toezien hoe hypotheeknemers ‘hun’ huis verkochten, bood de invoering van de WSNP in beginsel ook nauwelijks perspectief voor een mogelijkheid het huis te mogen blijven bewonen. Pas met de invoering van de nieuwe Faillissementswet dit jaar, lijkt de wetgever met het oog op het sociaal-maatschappelijk belang (zie punt 8 in Memorie van toelichting) een aanzet te hebben gegeven om zowel trotse huiseigenaren in financiële problemen, als hypotheeknemers tegemoet te komen.

Nu vraag ik mij af of, indien Froger zijn hit uit 1989 vandaag de dag opnieuw had moeten schrijven, hij stil zou staan bij de consequenties van de aanschaf van een eigen huis. Misschien dat zijn getoonde ‘compassie’ voor economisch zwakkeren in onze samenleving, een toenemend inzicht in de maatschappelijke realiteit herbergt. Zo blijkt ook weer dat de zoon van ‘Bolle Jan’ nog altijd ‘een eenvoudige jongen’ is gebleven...

Noot: Bovenstaand artikel is een algemeen artikel en dient niet gezien te worden als een advies tot verkoop of behoud van een eigen woning in geval van een problematische schuldsituatie.